De KOM-pagnie
Ludwig - 2002
De Geheime Goudvis speelt 'Ludwig'
De oudste dochter van de grootindustrieel Worringer heeft haar jongere broer Ludwig naar huis gehaald. Ludwig heeft het grootste deel van zijn tijd in een psychiatrische instelling doorgebracht.
Zij hoopt dat de door haar verafgode broer voorgoed thuis zal kunnen blijven. Haar zuster heeft daar geen enkele fiducie in.
Ludwig vindt de sfeer van de ouderlijke villa, waar 30 jaar lang niets veranderd is, bedrukkend.
De bemoedering door zijn oudste zuster ervaart Ludwig uiteindelijk als irriterend. Wanneer zij tijdens het middagmaal blijft aandringen van de uitgebreide dis te eten barst de bom en verandert de luxueuze kamer gaandeweg in een slagveld.
Ludwig is een bewerking van 'Ritter, Dene, Voss' van Thomas Bernhard, die het stuk in 1986 schreef voor de acteurs Ritter, Dene en Voss van het Schauspielhaus in Bochem. Hij beschouwde hen als de ideale vertolkers van zijn stuk. Als motto gaf hij het stuk onder andere mee: Altijd balanceren op de grens van de waanzin, maar die grens nooit overschrijden. Doen we dat wel dan zijn we dood.
Onder leiding van Robbert Baars en gespeeld op 13, 14 en 15 december in het Parktheater te Arnhem.
De Gelderlander donderdag 12 december 2002
Familiedrama van Bernhard als leerproces
De Geheime Goudvis is een van de meest eigenzinnige theatergroepen die de afgelopen jaren zijn opgestaan in Arnhem. Met regisseur Robbert Baars werkten ze aan de voorstelling Ludwig, gebaseerd op een klassieker van Thomas Bernhard.
Door MARTIN HERMENS
ARNHEM . Een paar jaar geleden verlieten ze het verenigingsleven. De kleine groep spelers van De Geheime Goudvis wilde meer dan alleen maar elk seizoen een nieuwe amateurtoneelproductie maken. ,,We willen meer dingen uitproberen dan wat voor de hand ligt", zo omschrijft speelster Mieke Muller het. ,,Noem het maar risico's nemen."
"Het werkproces, het maken van een voorstelling is voor ons het belangrijkste:', legt ze uit." Daar zijn we ook ambitieus in. Niet alles wat je uitprobeert tijdens repetities lukt. Het voordeel is dat je op een andere manier met toneel bezig bent. Af en toe is het echt kicken als dingen wél lukken."Dit seizoen is De Geheime Goudvis in zee gegaan met Robbert Baars. Hij verdiende zijn sporen in het semi-professionele theater en was benieuwd naar hoe het er in het amateurtoneelcircuit aan toe gaat. "Ik heb deze groep een keer zien spelen. Dat was waanzinnig lachen", herinnert hij zich. Het was zijn idee om een bewerking van Ritter Dene Voss van auteur Thomas Bernhard te maken. De toneelclub zelf twijfelde in eerste instantie. Terwijl Baars het idee had dat hij de spelers een stap verder kon brengen met deze toneeltekst, waren ze zelf op zoek naar iets totaal anders. ,,We willen niet in het hoekje gedrukt worden van het teksttoneel", verklaart Muller. ,,We waren bang dat de variatie in ons repertoire zou wegvallen."
Dat bleek mee te vallen. Te meer daar Baars gehoor gaf aan de wens om de visuele kant op te gaan. ,,Het is van oorsprong een naturalistisch stuk", stelt hij. ,,We hebben het uitgekleed tot de essentie en het minimaal realisme teruggebracht. Het wordt een heel dynamische voorstelling." In het professionele theater geldt het stuk van Bernhard als behoorlijk pittig. ,,Het past bij de rage van dit moment", vindt Baars."Veel toneelstukken gaan over familie en zitten vol met dialogen van kinderen over ouders en omgekeerd. In dit stuk zijn de ouders al overleden. De kinderen zijn inmiddels op leeftijd en ontdekken dat ze nooit loskomen van hun opvoeding. Maar ze blijven hangen in die verwijten richting ouders. Ze kunnen niet accepteren dat ze niet bereiken wat ze willen bereiken.
,,En aan de andere kant: ze beseffen niet dat ze alleen zelf in staat zijn om het vicieuze cirkeltje waarin ze zitten te doorbreken. Bernhard heeft dat bewust zo geschreven. Het publiek moet zelf conclusies trekken." ,,Werken met Robbert was heel anders dan wat we tot nu toe gewend waren", erkent Muller.,, Hij is tot op de pas heel precies. Dat was wennen. Maar we hebben er gigantisch van geleerd. Bijvoorbeeld dat beweging en regie je ondersteunt bij het oproepen van bepaalde emoties. Hij gaf daar uitleg over. Vroeger probeerden we die dingen ook te bereiken, maar was er niemand die uitlegde hoe je dat kon bereiken."
Baars knikt instemmend. ,,Bij toneelspelen gaat het om de spanning die je met elkaar opbouwt. Amateurs zijn daar niet voldoende in getraind; ze doen al snel te veel of te weinig. Binnen het amateur-theater is er weinig ruimte om dit soort dingen uit te proberen. Deze mensen kiezen er bewust voor om dat soort leerprocessen aan te gaan."
de Gelderlander. zaterdag l4 december 2002
De Geheime Goudvis met Martha, Maria en hun lastige broer Ludwig
Door SUZANNE HOENDERDAAL
Een huis waarin dertig jaar niets veranderd is. Twee zussen die zich beiden actrice noemen, maar die later een meerderheid in het aandelenpakket van het theater blijken te hebben en daarom zo nu en dan een rolletje moeten krijgen. Een broer in een psychiatrische inrichting die misschien wel, maar waarschijnlijk niet weer thuis komt wonen. Voor die broer zich laat zien blijkt hij - uit de gesprekken van de zusters - een psychopathische tiran te zijn. Ze zijn gewend zich voor elke gril te buigen, rekening te houden met al zijn voor- en afkeuren en dat zijn er nogal wat. Hoewel de zusters in Ludwig naamloos zijn, verwijzen ze naar de bijbelse Martha en Maria. Martha, de zorgende, Maria die wat minder zorgelijk door het leven gaat.
De broer heeft wel een naam: Ludwig dus. Zo heeft de toneelgroep De Geheime Goudvis de bewerking van Ritter, Dene, Voss dan ook logischerwijs genoemd. Want de aanwezigheid van Ludwig zet het huishouden danig op zijn kop. Het oorspronkelijke stuk van Thomas Bernhard is simpelweg genoemd naar Ilse Bitter, Kusten Dene en Gert Voss, de twee actrices en de acteur die het voor het eerst speelden in 1968. Een ellenlang praatstuk, dat door regisseur Robbert Baars gelukkig fors is ingekort. Bovendien heeft hij actie ingebracht: het halve servies gaat aan gort.
Het is geen leuke familie. Met een bevroren glimlach om de mond weten de zusters elkaar te vals te jennen en als de broer er ook nog bij komt is het hek helemaal van de dam. De Martha-zus raakt helemaal van slag als haar goede bedoelingen totaal niet aanslaan, de Maria-figuur lacht zich eigenlijk rot. En Ludwig weet niet hoe gauw hij uit de verstikkende atmosfeer moet vertrekken. Daar windt hij geen doekjes om. Jammer is alleen dat met name één van de speelsters een hoge stem heeft met een slechte articulatie, waardoor ze af en toe niet te verstaan is. Ook jammer is dat in de overwegende spreektaal van die schrijftaal-woordjes opduiken als 'slechts', 'echter' en 'overwegend'. Dat is niet vreselijk, maar de tekst schiet opeens even in een gekunsteldheid die verder zo angstvallig is vermeden. Baars heeft de zwarte beklemming van het stuk van Bernhard doorbroken met een vorm van vitaliteit. Dat geeft lucht.
|
